Sprzedaż udziałów w spółce z o.o. – jak zabezpieczyć cenę i odpowiedzialność stron?

Przedmiotem sprzedaży są udziały, a nie majątek spółki

Kupujący udziały w spółce z o.o. nabywa prawa wspólnika, natomiast właścicielem przedsiębiorstwa, środków na rachunkach i pozostałego majątku nadal pozostaje spółka.

Ma to istotne znaczenie dla oceny ryzyka. Kupujący przejmuje spółkę razem z jej umowami, pracownikami, zobowiązaniami, sporami oraz potencjalnymi nieprawidłowościami. Dlatego przed podpisaniem umowy przeprowadza się zazwyczaj prawne, finansowe i podatkowe due diligence.

Zakres badania powinien odpowiadać wartości oraz charakterowi transakcji. Przy mniejszej spółce nie zawsze potrzebny jest rozbudowany audyt, ale warto przynajmniej zweryfikować dokumenty korporacyjne, kluczowe umowy, zadłużenie, spory oraz prawa do najważniejszych składników działalności.

Najpierw trzeba sprawdzić możliwość zbycia udziałów

Umowa spółki może uzależniać sprzedaż udziałów od zgody spółki albo wprowadzać inne ograniczenia, przykładowo prawo pierwszeństwa pozostałych wspólników. Dodatkowe zasady mogą wynikać z umowy wspólników.

Pominięcie tych ograniczeń może opóźnić transakcję albo narazić sprzedającego na odpowiedzialność wobec pozostałych wspólników.

Sama umowa zbycia udziałów wymaga co do zasady formy pisemnej z podpisami notarialnie poświadczonymi. Po transakcji należy zawiadomić spółkę i przedstawić dowód przejścia udziałów. Dopiero od otrzymania takiego zawiadomienia wraz z dowodem przejście udziałów jest skuteczne wobec spółki. Zarząd powinien następnie zaktualizować księgę udziałów i złożyć nową listę wspólników do KRS.

Cena może być stała albo podlegać korekcie

Przy najprostszym modelu strony ustalają z góry ostateczną cenę. Takie rozwiązanie jest czytelne, ale wymaga odpowiedniej wiedzy o stanie finansowym spółki.

W bardziej złożonych transakcjach cena może być korygowana po zamknięciu, przykładowo w zależności od zadłużenia, poziomu gotówki lub kapitału obrotowego. Umowa powinna wtedy dokładnie określać:

• datę, na którą wykonuje się obliczenia;
• stosowane zasady rachunkowości;
• sposób przygotowania rozliczenia;
• termin zgłaszania uwag;
• procedurę rozstrzygania rozbieżności;
• termin zapłaty wynikającej z korekty.

Locked box, odroczenie ceny i earn-out

W modelu locked box cena opiera się na historycznych danych finansowych, a sprzedający zobowiązuje się, że do zamknięcia transakcji ze spółki nie zostanie wyprowadzona niedozwolona wartość.

Część ceny może zostać zapłacona po określonym czasie albo po osiągnięciu przez spółkę uzgodnionych wyników. Przy earn-out trzeba jednoznacznie wskazać wskaźniki, okres rozliczeniowy i sposób ich obliczania. Należy również ustalić, jak kupujący może prowadzić spółkę w okresie earn-out.

Bez takich zasad wynik może zależeć nie tylko od kondycji biznesu, lecz również od decyzji nowego właściciela dotyczących kosztów, inwestycji lub współpracy z podmiotami powiązanymi. Sprzedający powinien mieć dostęp do danych potrzebnych do weryfikacji rozliczenia oraz możliwość zakwestionowania obliczeń.

Oświadczenia i zapewnienia opisują stan spółki

Sprzedający zazwyczaj składa oświadczenia dotyczące własności udziałów, dokumentacji korporacyjnej, sprawozdań finansowych, zadłużenia, kluczowych umów, sporów, zatrudnienia, podatków, praw własności intelektualnej oraz zgodności działalności z prawem.

Nie wystarczy jednak sporządzić długiej listy zapewnień. Umowa powinna określać konsekwencje ich nieprawdziwości, sposób zgłaszania roszczeń, terminy odpowiedzialności i jej maksymalną wysokość.

Dla szczególnie zidentyfikowanych ryzyk można przewidzieć odrębne zabezpieczenie, które nie podlega wszystkim ogólnym ograniczeniom odpowiedzialności.

Zapłata ceny może wymagać zabezpieczenia

Jeżeli cena nie jest płacona w całości przy podpisaniu umowy, sprzedający powinien ocenić wypłacalność kupującego i uzgodnić zabezpieczenie.

W zależności od transakcji można wykorzystać między innymi rachunek escrow, gwarancję, poręczenie, zastaw albo poddanie się egzekucji. Z kolei część ceny zatrzymana przez kupującego może zabezpieczać roszczenia wynikające z naruszenia zapewnień.

Mechanizm powinien wskazywać, kiedy i na jakiej podstawie środki zostaną zwolnione. Samo określenie kwoty jako „zabezpieczenia” nie rozstrzyga, kto może nią dysponować w razie sporu.

Podpisanie i zamknięcie mogą nastąpić w różnych terminach

Jeżeli transakcja wymaga uzyskania zgód, spłaty zadłużenia, zakończenia reorganizacji albo wykonania innych czynności, podpisanie umowy i przeniesienie udziałów mogą zostać rozdzielone.

Umowa powinna wtedy określać warunki zawieszające, termin ich wykonania oraz konsekwencje ich niespełnienia. Na dzień zamknięcia strony powinny mieć gotową listę dokumentów i czynności – przykładowo zapłatę ceny, zawiadomienie spółki, rezygnacje członków organów i przekazanie dokumentacji.