Na czym polega share deal?
W typowym share deal kupujący nabywa udziały w spółce z o.o. Spółka pozostaje tym samym podmiotem: nadal jest właścicielem swoich aktywów, pracodawcą, stroną umów, dłużnikiem i wierzycielem. Zmienia się jej wspólnik lub struktura właścicielska.
To upraszcza ciągłość operacyjną, ponieważ nie trzeba przenosić każdego składnika majątku osobno. Nie oznacza jednak braku formalności. Sprzedaż udziałów w spółce z o.o. co do zasady wymaga formy pisemnej z podpisami notarialnie poświadczonymi, z uwzględnieniem szczególnych rozwiązań przewidzianych dla spółek obsługiwanych przy wykorzystaniu wzorca umowy. Umowa spółki może uzależniać sprzedaż od zgody spółki lub wprowadzać inne ograniczenia. Po transakcji należy również zawiadomić spółkę i przedstawić dowód przejścia udziałów.
Kupujący przejmuje ekonomiczne ryzyko całej spółki, w tym skutków zdarzeń sprzed transakcji. Dlatego w share deal szczególnie ważne są due diligence, oświadczenia i zapewnienia sprzedającego, limity odpowiedzialności, procedura zgłaszania roszczeń oraz ewentualne zabezpieczenie części ceny.
Na czym polega asset deal?
W asset deal przedmiotem sprzedaży są określone aktywa, zorganizowana część przedsiębiorstwa albo przedsiębiorstwo. Strony mogą ustalić, że kupujący nabywa przykładowo maszyny, zapasy, domenę, prawa do marki, kod, bazę klientów oraz wybrane umowy.
Taka elastyczność ma cenę. Każda kategoria składników może podlegać innym zasadom przeniesienia. Wierzytelności mogą wymagać przelewu, długi — zgody wierzyciela na ich przejęcie, umowy — konstrukcji dopasowanej do ich treści, a prawa własności intelektualnej — zachowania właściwej formy i określenia zakresu. Zezwolenia i decyzje administracyjne nie zawsze przechodzą na kupującego.
Jeżeli przedmiotem transakcji jest przedsiębiorstwo, czynność obejmuje co do zasady wszystko, co wchodzi w jego skład, chyba że strony albo przepisy szczególne stanowią inaczej. Umowa zbycia przedsiębiorstwa wymaga formy pisemnej z podpisami notarialnie poświadczonymi, a obecność nieruchomości może powodować konieczność zachowania formy aktu notarialnego.
Co dzieje się z umowami i zobowiązaniami?
W share deal strona umowy zasadniczo się nie zmienia, ponieważ pozostaje nią ta sama spółka. Trzeba jednak przejrzeć kluczowe kontrakty pod kątem klauzul change of control. Bank, licencjodawca, wynajmujący lub strategiczny klient może mieć prawo do wyrażenia zgody, renegocjacji albo wypowiedzenia umowy w razie zmiany właściciela.
Nabywca przedsiębiorstwa lub jego zorganizowanej części może odpowiadać solidarnie ze zbywcą za zobowiązania związane z prowadzeniem przedsiębiorstwa, chyba że mimo zachowania należytej staranności nie wiedział o tych zobowiązaniach. Odpowiedzialność nabywcy jest ustawowo ograniczona do wartości nabytego przedsiębiorstwa według zasad określonych w Kodeksie cywilnym. Z tego powodu asset deal również wymaga badania zobowiązań, nawet jeżeli kupujący nie zamierza ich przejmować umownie.
Jak ten problem wygląda w praktyce
Hipotetyczny przykład: kupujący wybiera aktywa, ale pomija zgody
Inwestor chce kupić biznes SaaS prowadzony przez polską spółkę, ale nie chce przejmować ryzyka trwającego sporu ze wcześniejszym klientem. Strony wybierają asset deal i zakładają przeniesienie platformy, marki, zespołu oraz pięćdziesięciu aktywnych umów abonamentowych. W trakcie przygotowania do zamknięcia okazuje się, że część umów z klientami zakazuje przeniesienia bez zgody, podstawowa licencja technologiczna jest niezbywalna, a prawa do jednego z kluczowych modułów nie zostały skutecznie nabyte od dawnego wykonawcy. Dodatkowo przejmowany zespół może stanowić część zakładu pracy. Transakcja nie może zostać zamknięta zgodnie z pierwotnym harmonogramem. Prawidłowe przygotowanie wymagałoby wcześniejszej mapy aktywów, umów, praw, zgód i zobowiązań oraz porównania jej z alternatywnym share deal. Dopiero na tej podstawie należało ustalić strukturę, warunki zawieszające i mechanizm ceny.
Co dzieje się z pracownikami?
W share deal pracodawcą nadal pozostaje ta sama spółka. Sama sprzedaż udziałów nie powoduje zmiany strony umów o pracę, choć późniejsze działania reorganizacyjne mogą wymagać osobnej analizy.
W asset deal może dojść do przejścia zakładu pracy lub jego części na nowego pracodawcę. Jeżeli spełnione są przesłanki art. 23¹ Kodeksu pracy, nowy pracodawca z mocy prawa staje się stroną dotychczasowych stosunków pracy. Nie jest to kwestia, którą można swobodnie wyłączyć samym postanowieniem umowy sprzedaży.
Ocena zależy od tego, czy przejmowana jednostka zachowuje tożsamość gospodarczą, jakie aktywa i zadania przechodzą oraz w jaki sposób działalność będzie kontynuowana. Harmonogram transakcji powinien uwzględniać obowiązki informacyjne lub konsultacyjne wobec pracowników i związków zawodowych.
Jak wybrać właściwą strukturę?
Share deal bywa naturalny, gdy wartość firmy wynika z ciągłości całej spółki, jej kontraktów, zespołu, licencji i relacji z klientami. Sprzedający często preferuje tę strukturę, ponieważ pozwala zbyć inwestycję jako całość. Kupujący będzie jednak oczekiwał ochrony przed ryzykami historycznymi.
Asset deal może być odpowiedni, gdy inwestor chce nabyć tylko określoną linię biznesową albo ograniczyć zakres nabywanych aktywów. Może też umożliwić pozostawienie poza transakcją niektórych sporów lub działalności. Nie usuwa jednak automatycznie ryzyka zobowiązań związanych z przedsiębiorstwem, a liczba wymaganych transferów i zgód może istotnie wydłużyć przygotowanie do zamknięcia.
Decyzja powinna uwzględniać co najmniej:
Jeżeli transakcja przekracza właściwe progi, może podlegać kontroli Prezesa UOKiK albo Komisji Europejskiej. Krajowe progi obrotowe nie przesądzają jeszcze o obowiązku zgłoszenia, ponieważ ustawa przewiduje również wyłączenia. Analizę koncentracyjną należy przeprowadzić na początku procesu, a nie bezpośrednio przed podpisaniem.
- strukturę własności i możliwość sprzedaży udziałów;
- zakres aktywów i zobowiązań, które mają pozostać lub przejść;
- kluczowe umowy i klauzule change of control;
- pracowników i model kontynuacji działalności;
- prawa własności intelektualnej, zezwolenia i dane;
- nieruchomości oraz zabezpieczenia finansowania;
- konsekwencje podatkowe i księgowe potwierdzone przez właściwych doradców;
- ewentualny obowiązek zgłoszenia koncentracji.
Podstawy prawne
- Kodeks cywilny, w szczególności art. 55¹–55⁴, art. 75¹, art. 509 oraz art. 519–522.
- Kodeks spółek handlowych, w szczególności art. 180–188 oraz art. 228.
- Kodeks pracy, w szczególności art. 23¹.
- Ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów, w szczególności art. 13–16.
Materiał ma charakter ogólny i nie stanowi porady prawnej w konkretnej sprawie. Właściwe rozwiązanie zależy od stanu faktycznego, dokumentów i celu biznesowego.
Podsumowanie
Share deal zapewnia większą ciągłość spółki, a asset deal pozwala precyzyjniej określić kupowany biznes, lecz wymaga mapy transferów i zgód. Strukturę trzeba wybrać przed pełnym due diligence i przygotowaniem dokumentacji.