Wybór zależy od celu finansowania
Najważniejsze jest ustalenie, czy środki mają sfinansować krótkoterminową płynność, pozostać w spółce przez dłuższy czas, pokryć straty, wzmocnić bilans przed inwestycją, zmienić strukturę właścicielską albo zostać zwrócone wspólnikowi w określonym terminie.
Pożyczka podlega zwrotowi zgodnie z umową i nie zmienia udziałów. Dopłaty mogą być zwrócone na zasadach kodeksowych i wymagają podstawy w umowie spółki oraz uchwały. Podwyższenie kapitału co do zasady nie podlega zwykłemu zwrotowi, może rozwodnić wspólników i wymaga odpowiedniej dokumentacji oraz wpisu do KRS.
Pożyczka jest elastyczna, ale pozostaje długiem
Umowa pożyczki może określać kwotę, oprocentowanie, termin spłaty, możliwość wcześniejszego zwrotu i podporządkowanie wobec innych wierzycieli.
Jest to przydatne, gdy wspólnik zakłada odzyskanie środków. Spółka musi jednak mieć możliwość spłaty. Sam fakt, że pożyczkodawca jest wspólnikiem, nie oznacza, że zarząd może zwrócić finansowanie w dowolnym momencie bez uwzględnienia sytuacji spółki i interesów wierzycieli.
Szczególnej uwagi wymaga pożyczka udzielana przez wspólnika będącego członkiem zarządu. Spółkę reprezentuje wtedy rada nadzorcza albo pełnomocnik powołany uchwałą wspólników. Jeżeli jedyny wspólnik jest zarazem jedynym członkiem zarządu, czynność wymaga co do zasady aktu notarialnego.
Pożyczka udzielana spółce kapitałowej przez jej wspólnika jest zwolniona z PCC, ale nadal trzeba ocenić pozostałe skutki podatkowe, w szczególności dotyczące odsetek i powiązań pomiędzy stronami.
Dopłaty wymagają podstawy w umowie spółki
Dopłaty są świadczeniami wspólników, które nie zwiększają kapitału zakładowego ani liczby udziałów.
Można je nałożyć, jeżeli umowa spółki przewiduje obowiązek dopłat w liczbowo oznaczonej wysokości w stosunku do udziału. Co do zasady powinny być nakładane i uiszczane równomiernie w stosunku do udziałów.
Jeżeli obecna umowa spółki nie zawiera odpowiedniego postanowienia, najpierw trzeba ją zmienić. W spółce 50/50 może to wymagać współpracy obu wspólników.
Dopłaty mogą zostać zwrócone, jeżeli nie są potrzebne na pokrycie straty wykazanej w sprawozdaniu finansowym. Kodeks przewiduje również ogłoszenie zamiaru zwrotu i miesięczny okres oczekiwania.
Podwyższenie kapitału wzmacnia finansowanie właścicielskie
W ramach podwyższenia kapitału wspólnik obejmuje nowe udziały albo zwiększa się wartość istniejących udziałów. Finansowanie staje się częścią kapitału własnego spółki i nie podlega zwykłej spłacie tak jak pożyczka.
Podwyższenie może zachować proporcje, zwiększyć udział finansującego wspólnika, wprowadzić inwestora albo przewidywać wniesienie środków częściowo na kapitał zakładowy, a częściowo na kapitał zapasowy jako agio.
Trzeba zweryfikować, czy podwyższenie mieści się w dotychczasowych postanowieniach umowy spółki, komu przysługuje prawo objęcia nowych udziałów i jakie większości są potrzebne do podjęcia uchwały.
Nie zawsze warto wybierać tylko jeden instrument
Finansowanie można podzielić. Część środków może zostać wniesiona jako kapitał, a część jako pożyczka. Pozwala to połączyć wzmocnienie bilansu z możliwością późniejszej spłaty określonej kwoty.
Taki model powinien uwzględniać warunki finansowania bankowego, planowaną rundę inwestycyjną i zdolność spółki do obsługi zadłużenia.
Nie należy natomiast finansować spółki serią nieopisanych przelewów, których kwalifikacja jest ustalana dopiero przy sporządzaniu sprawozdania finansowego.
Jak ten problem wygląda w praktyce
Hipotetyczny przykład: przelewy bez uchwały i umowy
Wspólnik przekazuje spółce 300 000 zł w kilku transzach opisanych jako „zasilenie”. Po roku chce zwrotu, a księgowość traktuje część kwot jak dopłaty, mimo że umowa spółki ich nie przewiduje. Prawidłowe rozwiązanie polega na ustaleniu celu przed pierwszym przelewem, wyborze instrumentu, sprawdzeniu reprezentacji i przygotowaniu dokumentów odpowiadających każdej transzy.
Kwestie do ustalenia lub sprawdzenia przed działaniem
- Cel i przewidywany okres finansowania
- Czy środki mają być zwrócone i w jakim terminie
- Postanowienia umowy spółki dotyczące dopłat i podwyższenia kapitału
- Status wspólnika jako członka zarządu i prawidłowa reprezentacja
- Wpływ finansowania na udziały, głosy i przyszłą rundę inwestycyjną
- Oprocentowanie, podporządkowanie i warunki istniejącego finansowania
- Skutki PCC, CIT, cen transferowych i księgowego ujęcia instrumentu
- Uchwały, umowa, opis przelewu i dokumenty do KRS
Najważniejsze zagadnienia w skrócie
| Zagadnienie | Kluczowa informacja |
|---|---|
| Pożyczka | Zwrotna; nie zmienia udziałów; wymaga umowy i prawidłowej reprezentacji |
| Dopłaty | Wymagają podstawy w umowie spółki i uchwały; zwrot podlega regułom k.s.h. |
| Podwyższenie kapitału | Zwiększa kapitał własny; może rozwodnić wspólników; wymaga dokumentów i wpisu |
| Agio | Nadwyżka ponad wartość nominalną udziałów trafia na kapitał zapasowy |
| Model mieszany | Łączy kapitał własny z możliwością zwrotu części finansowania |
Podstawy prawne
- Ustawa z dnia 15 września 2000 r. – Kodeks spółek handlowych, w szczególności art. 177–179, art. 210 oraz art. 255–262
- Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny, w szczególności przepisy o umowie pożyczki
- Ustawa z dnia 9 września 2000 r. o podatku od czynności cywilnoprawnych, w szczególności art. 9 pkt 10 lit. i
- Ustawa z dnia 15 lutego 1992 r. o podatku dochodowym od osób prawnych
Materiał ma charakter ogólny i nie stanowi porady prawnej w konkretnej sprawie. Właściwe rozwiązanie zależy od stanu faktycznego, dokumentów i celu biznesowego.
Podsumowanie
Właściwy instrument zależy przede wszystkim od celu, czasu pozostawienia środków w spółce i planu ich zwrotu. Dokumentacja korporacyjna, podatkowa i księgowa powinna od początku opisywać ten sam model finansowania.